۸ اکتبر ۲۰۲۶ - الگوهای تغذیه‌ای ناسالم از جمله محرک‌های اصلی بحران سلامت جهانی هستند و به‌طور قابل‌توجهی در افزایش نرخ چاقی، بیماری‌های قلبی-عروقی (CVD) و دیابت نوع ۲ (T2D) نقش دارند. علوم تغذیه مدت‌هاست ثابت کرده‌اند که کیفیت چربی در رژیم غذایی ما برای سلامت متابولیک حیاتی است. مشخص شده است که کاهش مصرف چربی‌های اشباع یا جایگزینی آن‌ها با چربی‌های غیراشباع، از طریق بهبود پروفایل لیپیدی خون و کاهش التهاب، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی و دیابت نوع ۲ را کاهش می‌دهد. در حالی که پروفایل‌های سنتی لیپید خون بر نشانگرهای کلیدی مانند کلسترول تمرکز دارند، «لیپیدومیکس» پیشرفته، نمای جامع‌تری از کل سیستم لیپیدی در گردش خون ارائه می‌دهد و تغییرات خاص در کلاس‌های لیپیدی را آشکار می‌کند.
یافته‌های جدید حاصل از یک مطالعه مداخله‌ای و هم‌گروهی نشان می‌دهد که اسیدهای چرب موجود در بادام‌زمینی فراتر از تأمین کالری عمل می‌کنند. محققان «مؤسسه تغذیه انسانی آلمان در پوتسدام-رِبروک (DIfE)» با همکاری دانشگاه بارسلونا نشان داده‌اند که یک «امضای لیپیدومیکی خاص بادام‌زمینی (PeLS)» با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط است. این مطالعه که در مجله The American Journal of Clinical Nutritionمنتشر شده است، نشان داد که چگونه مصرف بادام‌زمینی باعث بازسازی قابل‌اندازه‌گیری در لیپیدوم (مجموعۀ لیپیدها) انسان می‌شود.
بادام‌زمینی دارای پروفایل اسید چرب فوق‌العاده‌ای است
اسیدهای چرب اشباع (FA) یک گروه همگن نیستند. تصور می‌شود اسیدهای چرب اشباع با زنجیره بسیار بلند (VLCSFA) - شامل زنجیره‌های با بیش از ۲۰ اتم کربن - اثرات متابولیک منحصربه‌فردی داشته باشند. بادام‌زمینی که از نظر گیاه‌شناسی در دسته حبوبات قرار می‌گیرد، به عنوان یک منبع اصلی تغذیه‌ای برای هر دو نوع VLCSFAو اسیدهای چرب تک‌اشباع، دارای یک پروفایل اسید چرب متمایز است.
مطالعات هم‌گروهی آینده‌نگر، ارتباط معکوسی بین مصرف بادام‌زمینی و میزان بروز و مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی-عروقی گزارش کرده‌اند. با این حال، مکانیسم‌هایی که از طریق آن‌ها مصرف بادام‌زمینی پروفایل لیپیدی در گردش خون را تغییر می‌دهد - و پیامدهای متعاقب آن بر ریسک قلبی-متابولیک - هنوز به‌خوبی شناخته نشده است. به‌ویژه، مشخص نیست که چگونه بازسازی لیپیدومیک ناشی از بادام‌زمینی بر فرآیندهای بیولوژیک داخلی تأثیر می‌گذارد یا آیا این تغییرات محافظت قابل‌توجهی در برابر بیماری‌های مزمن ایجاد می‌کنند یا خیر.
تلفیق مداخله بالینی با مطالعه هم‌گروهی جمعیتی
محققان DIfE، دکتر اینس دومینگوز-لوپز و پروفسور ماتیاس شولتسه، با همکاری محققان اسپانیایی از دانشگاه بارسلونا، بررسی کردند که مصرف بادام‌زمینی چگونه بر پروفایل لیپیدی در گردش خون تأثیر می‌گذارد و آیا این تغییرات با کاهش خطر دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی-عروقی مرتبط است یا خیر؛ در حالی که شاخص توده بدنی (BMI) به عنوان یک میانجی احتمالی در این مسیر در نظر گرفته شد.
آن‌ها از یک رویکرد دوگانه استفاده کردند تا هم دقت و هم مقیاس مطالعه را به‌دست آورند. ابتدا از داده‌های کارآزمایی بالینی ARISTOTLEاستفاده کردند؛ یک مطالعه تصادفی‌سازی‌شده شش‌ماهه که در آن ۶۳ بزرگسال سالم (۱۸ تا ۳۳ سال) یا روزانه ۲۵ گرم بادام‌زمینی بو داده پوست‌کنده مصرف کردند، یا ۳۲ گرم کره بادام‌زمینی، و یا ۳۲ گرم کره کنترل (ساخته شده از روغن بادام‌زمینی) دریافت کردند. این کار به تیم اجازه داد مشاهده کنند که لیپیدهای خون در پاسخ به مصرف بادام‌زمینی چگونه تغییر می‌کنند.
در مرحله دوم، آن‌ها این یافته‌ها را با مطالعه هم‌گروهی EPIC-Potsdamترکیب کردند؛ یک مطالعه بزرگ و طولانی‌مدت که بیش از ۲۷,۰۰۰ فرد را دنبال می‌کرد و شامل داده‌های مربوط به موارد جدید ابتلا به دیابت نوع ۲ (۷۷۴ مورد) و بیماری‌های قلبی-عروقی (۵۴۵ مورد) بود.
آشکارسازی امضای لیپیدومیکی بادام‌زمینی
در ابتدا، محققان داده‌های مداخله تغذیه‌ای را برای شناسایی اثر آن بر لیپیدهای در گردش تحلیل کردند. پس از مداخله با بادام‌زمینی، آن‌ها ۵۱ مجموع از اسیدهای چرب درون‌کلاسی را شناسایی کردند.
با استفاده از پروفایل‌سازی لیپیدوم پلاسما از طریق طیف‌سنجی جرمی با قدرت تفکیک بالا (لیپیدومیکس عمیق)، تیم تحقیقاتی یک «امضای منحصر‌به‌فرد لیپیدومیکی بادام‌زمینی (PeLS)» را شناسایی کرد؛ یک اثر انگشت بیولوژیکی خاص که پس از مصرف بادام‌زمینی در لیپیدهای خون باقی می‌ماند. آن‌ها مشاهده کردند که مصرف بادام‌زمینی منجر به افزایش قابل‌توجه VLCSFA، به‌ویژه C24:0 و C22:0می‌شود.
دکتر دومینگوز-لوپز، نویسنده اصلی این مقاله، توضیح داد: «این صرفاً یک افزایش ساده در سطح چربی نیست، بلکه یک بازسازی پیچیده در لیپیدوم است. مطالعۀ ما نشان داد که این اسیدهای چرب به‌طور ترجیحی در کلاس‌های لیپیدی خاصی مانند سرامیدها ادغام می‌شوند؛ فرآیندی که توسط فعالیت هماهنگ آنزیم‌های خاص که زنجیره‌های اسید چرب را طولانی می‌کنند، هدایت می‌شود. »
پروفسور شولتسه افزود: «با مشخص کردن این امضای لیپیدی خاص بادام‌زمینی، ما یک نشانگر بیولوژیکی بالقوه را شناسایی کرده‌ایم که کیفیت چربی تغذیه‌ای را به پیامدهای متابولیک مرتبط می‌کند.»
نقش شاخص توده بدنی (BMI)
برای تعیین اینکه آیا تغییرات لیپیدی مشاهده شده با بروز دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی-عروقی مرتبط است یا خیر، محققان از داده‌های مطالعۀ EPIC-Potsdamاستفاده کردند. مشخص شد که PeLS با کاهش خطر دیابت نوع ۲ مرتبط است، اما با بیماری‌های قلبی-عروقی ارتباطی نداشت. یک یافته کلیدی این بود که BMIنقش میانجی را در رابطه با دیابت نوع ۲ ایفا می‌کند. محققان DIfEدریافتند که ارتباط بین امضای لیپیدی بادام‌زمینی و کاهش خطر دیابت نوع ۲، تا حد زیادی توسط BMIتبیین می‌شود.
دکتر دومینگوز-لوپز خاطرنشان کرد: «اثرات متابولیک مثبت این لیپیدهای خاصِ مشتق از بادام‌زمینی، ممکن است با توانایی آن‌ها در حمایت از وزن بدنی سالم یا تثبیت فرآیندهای متابولیک مرتبط با چربی (آدیپوزیتی) مرتبط باشد.»
بادام‌زمینی: جزئی از یک رژیم غذایی سالم
برای عموم مردم، این یافته‌ها یک استراتژی تغذیه‌ای کاربردی و در دسترس ارائه می‌دهد. برخلاف بسیاری از «اَبَرغذاهای» گران‌قیمت، بادام‌زمینی یک منبع غذایی ارزان و در دسترس است. توانایی شناسایی یک امضای لیپیدی «سالم» در خون نشان می‌دهد که گنجاندن بادام‌زمینی در یک رژیم غذایی متعادل می‌تواند ابزاری ساده و مؤثر در تلاش جهانی برای پیشگیری از دیابت نوع ۲ و بهبود سلامت متابولیک باشد.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-10-peanut-consumption-affects-lipid-profile.html